Holdsveiki – landsins forni fjandi
Sögulegur sjúkdómur í Evrópu
Holdsveiki (e. leprosy) var lengi landlægur sjúkdómur á Íslandi. Baráttan fyrir útrýmingu sjúkdómsins hófst í lok 19. aldar með rekstri Holdsveikrarspítala í Laugarnesi og lauk árið 1979 þegar síðasti holdsveiki Íslendingurinn lést. Í dag berst Alþjóðaheilbrigðisstofnunin, WHO, gegn útrýmingu sjúkdómsins á heimsvísu með því að dreifa ókeypis lyfjum.
Bakterían sem veldur holdsveiki, (Mycobacterium leprae) vex afar hægt og smitast illa milli einstaklinga. Smitist bakterían milli manna þá tekur það u.þ.b. 5 - 20 ár fyrir sjúkdóminn að brjótast út. Það reyndist því miklum erfiðleikum bundið að finna út orsakir bakvið sjúkdóminn. Það var norski læknirinn, Armauer Hansen (1841-1912), sem uppgötvaði bakteríuna árið 1873 og í Bergen er starfandi Lepramuseet St. Jörgens Hospital. Fyrir daga fúkkalyfja var einangrun sjúklinga eina leiðin til þess að hemja sjúkdóminn. Þess vegna var Holdsveikrarspítalinn í Laugarnesi reistur árið 1898 fyrir atbeina Odfellow félaga í Danmörku. Spítalanum var valinn staður fyrir utan byggðina í Reykjavík og þangað voru holdsveikir fluttir en í lok 19. aldar. Yfirlæknir var Sæmundur Bjarnhéðinsson.
Holdsveikibakterían veldur taugaskemmdum sem veikir vöðva, húð, útlimi og augu. Birtingarmyndir holdsveikinnar eru ólíkar eins og nöfnin holdsveiki, limfallssýki og líkþrá gefa til kynna.
Á Íslandi er búið að útrýma holdsveiki sem í dag er auðvelt að lækna með fúkkalyfjakokteil sem tekinn er í 6 - 12 mánuði. Á síðustu árum hafa fjölmargir holdsveikisjúklingar hlotið fullan bata en ennþá eru fjölmargir í heiminum sýktir. Fátækt og skortur greiða leið holdsveikinnar en frá árinu 1995 hefur Alþjóðaheilbrigðisstofnunin, WHO, dreift ókeypis lyfjum.Þetta á sérstaklega við íbúa í löndum Afríku og Asíu. Nánar má fræðast um Holdsveiki í bók Erlu Doris Halldórsdóttur, Holdsveiki á Íslandi, sem kom út árið 2001.